Στη φωτογραφία εναέρια άποψη του πυρηνικού εργοστασίου στο Τσερνομπίλ της Ουκρανίας, με το βέλος να δείχνει το ακριβές σημείο της έκρηξης.

Το πρωινό της 26^ης Απριλίου του 1986, κανείς δεν μπορούσε να διανοηθεί ότι η κατάρρευση στον αντιδραστήρα νούμερο 4 του πυρηνικού εργοστασίου της τότε Σοβιετικής Ουκρανίας, θα δηλητηρίαζε τον αέρα με τόση πολλή θανατηφόρο ραδιενέργεια, ώστε το Τσερνομπύλ να μείνει στην ιστορία ως το μεγαλύτερο πυρηνικό ατύχημα παγκοσμίως.

Ένας έλεγχος ρουτίνας, ο οποίος είχε διεξαχθεί με επιτυχία και τον προηγούμενο χρόνο, στις τουρμπίνες του αντιδραστήρα, δεν είχε την αναμενόμενη κατάληξη: μια μηχανική βλάβη, σε συνδυασμό με τις εσφαλμένες επιλογές των χειριστών, οδήγησε στη μοιραία έκρηξη. Μεγάλο μέρος του ουρανίου που χρησιμοποιούνταν ως καύσιμο έφυγε στον αέρα μαζί με υπερουράνια στοιχεία και προϊόντα της σχάσης από τον πυρήνα του αντιδραστήρα, παρασυρόμενα από τον καπνό του οποίου η στήλη έφθασε σε ύψος το ένα χιλιόμετρο. Η ποσότητα της ραδιενέργειας που εκλύθηκε ξεπερνάει κατά 400 φορές των ατομικών βομβών που έπεσαν στην Ιαπωνία το 1945.

Το σοβιετικό καθεστώς, ορισμένοι ισχυρίζονται ότι κατέρρευσε και εξαιτίας του ατυχήματος, απέφυγε να ενημερώσει άμεσα τόσο τους άτυχους κατοίκους όσο και τη διεθνή κοινότητα. Ταυτόχρονα, η έλλειψη εκπαίδευσης και εξοπλισμού του προσωπικού του εργοστασίου οδήγησε σε σοβαρά λάθη εκτίμησης της πραγματικής κατάστασης. Δεκάδες εργάτες παρέμειναν στο σημείο, χωρίς να λαμβάνουν κανένα μέτρο προστασίας, προσπαθώντας να εφοδιάσουν με νερό τον αντιδραστήρα. Ακόμη τρεις ημέρες πέρασαν μέχρι να εκκενωθούν οι γύρω περιοχές στις οποίες διαβιούσαν περισσότεροι από 350.000 άνθρωποι.

Στην Ελλάδα η αρχική δυσάρεστη έκπληξη και η καταφανής άγνοια, έδωσαν τη θέση τους στον μαζικό πανικό και τη συνακόλουθη υστερία.

Είμαστε στο 1986, όπου η ενημέρωση είναι αποκλειστικά κρατική υπόθεση. Άρα ότι λέγεται, μεταδίδεται ή εκφωνείται από τα κρατικά κανάλια και τους κρατικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς είναι αυστηρά φιλτραρισμένο έως λογοκριμένο.

Αυτό καταρχήν σημαίνει ότι οι ειδήσεις αργούν να φθάσουν στους τελικούς τους αποδέκτες. Για να είμαστε ακριβέσεροι φθάνουν τόσο αργά, που με σημερινούς όρους επικοινωνίας, θα τις χαρακτηρίζαμε «προχθεσινά νέα».

Το ατύχημα όμως είναι πρωτοφανές, όσο και οφθαλμοφανές και καμία λογοκρισία δεν μπορεί να το κρατήσει μυστικό, όπως προφανώς θα επιθυμούσε η Σοβιετική Ένωση.

Στις 29 Απριλίου η κεντρική Ευρώπη, όπως βλέπετε στο κάτωθι διαδραστικό βίντεο, είναι στο “κόκκινο” με την Πολωνία και τη Γερμανία να έχουν δεχτεί την περισσότερη ραδιενέργεια. Η περιοχή πάνω από το Τσερνομπίλ συνεχίζει να στέλνει ραδιενεργά νέφη στον ουρανό της Ευρώπης, αφού ο αντιδραστήρας δεν έχει σφραγιστεί ακόμη.

Στις 30 Απριλίου, ολόκληρη η ΕΣΣΔ, έχει καλυφθεί με ραδιενέργεια που φτάνει μέχρι και τις Ασιατικές και Καυκάσιες Δημοκρατίες της, ενώ για πρώτη φορά το σύννεφο αφού απλώθηκε στη Βόρεια Ευρώπη, τώρα αγγίζει Ελβετία και Βόρεια Ιταλία. Μέχρι εκείνη την ώρα δεν έχει φθάσει στα Βαλκάνια και την Ελλάδα.

Την επόμενη, Πρωτομαγιά του 1986, στις 8.30 το βράδυ, ολόκληρη η Ευρώπη είναι στο έλεος της ραδιενέργειας: Γαλλία, Γερμανία, Πολωνία Ουγγαρία, Ρουμανία, Τσεχοσλοβακία, Αυστρία, Βέλγιο, Ολλανδία, Ελβετία, Γιουγκοσλαβία, και σχεδόν ολόκληρη η Ιταλία πλην της Σικελίας.

Τα ξημερώματα της 2ας Μαΐου, μια εβδομάδα μετά την έκρηξη, η ραδιενέργεια χτύπησε την πόρτα των Βαλκανίων. Αλβανία, Γιουγκοσλαβία, και Βουλγαρία καλύπτονται από ραδιενέργεια.

Στις 07.30 το πρωί το νέφος καλύπτει και την χώρα μας. Η Βόρεια Ελλάδα “χτυπιέται” πρώτη, αλλά το νέφος συνεχίζει να κατευθύνεται νότια. Μέχρι το ξημέρωμα της επόμενης μέρα η Ελλάδα έχει καλυφθεί ολόκληρη από το ραδιενεργό σύννεφο. Στο Τσερνομπίλ ο αντιδραστήρας συνεχίζει να στέλνει ραδιενέργεια στην ατμόσφαιρα.

Την 3η Μαρτίου η Ελλάδα από το ανοιχτό κίτρινο χρώμα που ήταν καλυμμένη, αλλάζει και το χρώμα γίνεται πορτοκαλί. Δυο μέρες μετά ο εφιάλτης χτυπά την πόρτα μας. Από το Τσερνομπίλ μια κατακόκκινη μάζα ραδιενέργειας μεταφέρεται από τον άνεμο και απλώνεται πάνω από την Ελλάδα. Βουλγαρία και Τουρκία στον χάρτη εμφανίζονται επίσης κατακόκκινες. Την 7η Μαΐου, το κόκκινο εγκαταλείπει την Ελλάδα που ξαναγίνεται πορτοκαλί. Όπως θα δείτε ο αντιδραστήρας από την Ουκρανική πόλη έχει σταματήσει να στέλνει ραδιενέργεια καθώς έχει σφραγιστεί. Στις 8 Μαΐου το νέφος καθαρίζει σιγά σιγά από την κεντρική Ευρώπη και την επόμενη μέρα φεύγει και από τα Βαλκάνια με κατεύθυνση νοτιοανατολική.

Οι ακριβείς επιπτώσεις του τρομακτικού ατυχήματος, τόσο στο περιβάλλον, όσο και στην ανθρώπινη υγεία σε μεγάλο βαθμό δεν έχουν καθοριστεί.

Τα επιστημονικά πορίσματα για τον ακριβή αριθμό των θανάτων που προκλήθηκαν από το ατύχημα διαφέρουν. Μια πρόσφατη έρευνα του «Φόρουμ του Τσερνόμπιλ» του Ο.Η.Ε. εκτιμά τους θανάτους σε 4.000, ενώ η Greenpeace ανεβάζει στους 93.000, αναφέροντας  στοιχεία της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών της Λευκορωσίας. Η Ρώσικη Ακαδημία Επιστημών, υπολογίζοντας και τη ραγδαία ποσοστιαία αύξηση των ατόμων που υπέστησαν καρκίνο ή λευχαιμία, αυξάνει τον αριθμό στους 140.000. Ωστόσο, σε ένα πράγμα συμφωνούν όλοι: το δυστύχημα επηρέασε και επηρεάζει την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλη την Ευρώπη, σε ένα φάσμα δεκαετιών.