• emo.gr
  • emollient
  • Καταρχήν ή καταρχάς, μεγεθύνω ή μεγενθύνω
Καταρχήν ή καταρχάς, μεγεθύνω ή μεγενθύνω

υποπίπτουν στο λάθος και δεινοί υποτίθεται χρήστες της γλώσσας στις αμμουδιές του Ομήρου

Ένα από τα συνηθέστερα λάθη στη χρήση της ελληνικής είναι το καταρχήν στη θέση του καταρχάς, στο οποίο και υποπίπτουν και δεινοί υποτίθεται χρήστες της γλώσσας στις αμμουδιές του Ομήρου (ξεχειλίζει από λεπτή ειρωνία ή ειρωνεία το σχόλιο)

Το σπίτι μπορεί να είναι φτωχικό, αλλά πολλοί ξέρουν το μυστικό: οι δύο αυτές λέξεις δεν είναι συνώνυμες, αλλά ούτε και αντώνυμες.

Εννοιολογικά η λέξη καταρχάς (ή κατ’ αρχάς) σημαίνει αρχικώς/ στην αρχή, ενώ η λέξη καταρχήν (ή κατ’ αρχήν) σημαίνει κατά βάση/ κατά κανόνα/ in principio.

Συμβουλευόμαστε το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Γεωργίου Μπαμπινιώτη και για να μην ψάχνεστε το παραθέτουμε

κατ’ αρχάς – κατ’ αρχήν – αρχικά κ.ά. Η φρ. κατ’ αρχήν αντιστοιχεί στο λατ. in principio (αγγλ. in principle) και σημαίνει «ως θέμα αρχής, για λόγους αρχής» (Κατ’ αρχήν διαφωνώ με το σκεπτικό τής απόφασης) και «στα βασικά σημεία» (Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε κατ’ αρχήν). Επομένως, το κατ’αρχήν δεν σημαίνει «κατ’ αρχάς, στην αρχή, εν πρώτοις», όπως καταχρηστικά χρησιμοποιείται πολλές φορές. Με τη σημ. «πρώτα-πρώτα, εν πρώτοις, αρχίζοντας» χρησιμοποιείται η φρ. κατ’ αρχάς ή στην αρχή (Κατ’ αρχάς νόμιζε πως ήταν σωστό, μετά τη συζήτηση όμως άλλαξε γνώμη). Το επίρρ. αρχικά | αρχικώς σημαίνει (α) «στην αρχή, κατ’ αρχάς» (Αρχικά πίστευα πως είχε δίκιο) και (β) «στο αρχικό στάδιο, στο ξεκίνημα, παλιά» (Η λέξη σήμαινε αρχικά κάτι πολύ διαφορετικό). Η φρ. εξαρχής (αρχαιοπρεπώς αρχήθεν) συνδέει το σημείο ενάρξεως με τον χρόνο κατά τον οποίο λέγεται κάτι (Εξαρχής υποστήριζα ότι ακολουθούσαμε εσφαλμένη τακτική・ τώρα δικαιώνομαι). Το απαρχής σημαίνει (α) «εξαρχής», αλλά συχνότερα απαντά στη φρ. (β) απαρχής μέχρι τέλους ) Υποστήριζα αυτή την άποψη απαρχής μέχρι τέλους, δηλ. συνεχώς, σταθερά). Από συμφυρμό των φρ. «απαρχής» και «εξαρχής» προέκυψε το αποξαρχής, με επιτατική σημ. επιτατική σημ. έχει επίσης η φρ. εξυπαρχής. δηλώνοντας την έναρξη από τότε που υπάρχει κάτι.

Όσον αφορά το μεγεθύνω, το ρήμα δεν παίρνει ν, παίρνει όμως το ουσιαστικό μεγέθυνση, αλλά όχι ο μεγεθυντής, ούτε ο μεγεθυντικός (φακός πχ)

Μη μεγαλοποιούμε τα πράγματα λοιπόν με το ένρινο -ν. Δεν υπάρχει ρήμα μεγενθύνω, ούτε στο σκόιλ ελικίκου.

 


#emo attacks
  • Στην Επιτροπή του ΄21 έμειναν 20 κι ως τον Μάρτιο μονάδα
  • Άνοιξαν τα καφέ, τα μπαρ, οι ουρανοί και αναδρομικά οι θυρίδες από το 2015
  • Επειδή χαλαρώσατε με τον κορωνοϊό της Ανατολικής Ουχάν, επανέρχεται στη μόδα ο ιός του Δυτικού Νείλου
  • Επιστροφή στην κανονικότητα: οι πόλοι της γης παίζει να αντιστραφούν, ούτε που θα καταλάβουμε το δεύτερο κύμα της πανδημίας